Reklam verin!

YARIMÇIQ QALMIŞ YAZI

Yazar: cabbarlinergiz @ Oktyabr 9, 2008 13:33

Səbrim kəsildi haqdan,
Bezdim,
bezdim daha
Özümü qorumaqdan,
İçimi qorumaqdan.
Mən həmişə oxumaq acı olmuşam. Zaman-zaman özümü həmişə oxumağa vadar edib bəzən bundan çəkinçəm də, bezsəm də, əlimdən qoyuduğum bir şeirin, bir əsərin ardınca gözüm başqa birini axtarıb. Daha dəyərlisini, daha gözəlini. Hər dəfə də (müəllifin azərbaycanlı və ya xarici olmasından asılı olmayaraq) hansınınsa yaradıcılıq üslubuna aludə olmuşam, hansınınsa özünüifadə oricinallığına, hansınınsa əksinə, adi və sadə dillə qəliz mətləbləri anladan fəlsəfəsinə…
Amma elə şairlər də olub ki, sözündə sözümü, şeirində özümü, ifadəsində əksimi görmüşəm. Çünki içimdən gələni, içimdə yaşayanı qələmə alıb. Səmimiyyətlə, uğurla, sadəliklə…
Eyni acını yaşadığımızdan, eyni ağrını daşıdığımızdan, eyni çıxılmazlığı hiss etdiyimizdən həmən şairi bir köynək yaxın bilmirəm özümə. Əkizim bilmişəm. Elə bilmişəm həyatın eybəcərliyindən nəfəsi tıncıxan an nəfəsim tutulub, ürəyi sıxıldığını oxuduqda ürəyinin döyüntüsünün azadlığını hiss etmişəm. Çünki duyduqlarımın, yaşadıqlarımın və yazmaq istədiklərimin əksini. Surətini görmüşəm bu yaradıcılıqda. Əksər halda… birər-birər… Güzgüdəki kimi…
Dincə qoymaq istəyirəm
canımı hərdən.
Dincə qoymaq istəyirəm
abrımı,
insafımı,
vicdanımı hərdən.
nə var unudum yaxşı-yaxşı
nə pis olum, nə yaxşı.
Bəzən çaşmışam da. Hətta bəzən (bu məqamda bir-birimizi üzbəsurət görməsək də) elə bilmişəm məni yazıb, mənim haqqımda yazıb. Özümü özümə göstərmək və özümü özümə daha yaxşı tanıtmaq üçün qələmə alıb bu fikirləri. Çaşmışam, çevinmişəm, kədərlənmişəm.Çaşmışam ona görə ki, nadir hallarda - həttta gözəl şeirlər çox oxusam da, -ruh yaxınlığı tapa bildiyin şairlər olur. Xüsusilə də abırlı (Sözün ağırlığına görə məndən inciməsinlər). Sevinmişəm ona görə ki, həyatda belələri var. Kədərlənmişəm ona görə ki, azdılar, az… saflığı qorumaq, içində nə isə saf bir guşə saxlamaq, oranı çirkləndirməmək üçün çaba göstərmək, nəyəsə nail olmaq istəyində və bacarığında olanlar azdılar… Az…
Gör necə didibdir buy az gülünü,
Canında salamat bir yeri  yoxmuş.
Tanımır, İlahi, içim çölümü,
İçimin çölümdən xəbəri yoxmuş.
Hətta bu dəhşəti duyub dilə gətirənlərdən daha artıq az. Hər halda, «içinin çölündən xəbəri olmadığını», zətta xəbəri olsa bəlkə də… nə bilim utanacağını, xəcalət çəkəcəyini, ya da əksinə, təsəlli tapacağını (bu məqamda fikir sonna yetrməyib) etiraf etmək gücünə sahib olanların azlığını mən bilirəm…

Davamı...

ƏDƏBİ PORTRETLƏR | Şərhlər(1)
Baxış sayı: 95
Açar sözler:
Bookmark and Share

ZAMANINDA DEYİLƏN HƏQİQƏT

Yazar: cabbarlinergiz @ Oktyabr 9, 2008 13:25

Tarixin axarını ədəbiyyat doğru da əks etdirə bilər, yanlış da. Bu, yanaşmadan, ədəbiyyatı yaradanların həqiqətə münasibətindən və gerçək tarixi görmək, dərk etmək, yaratmaq bacarığından asılıdır. Yəni hər bir xalqın, millətin ədəbiyyatı onun gerçək və yanlış tarixinin güzgüsü rolunu oynayır. Tarix və ədəbiyyatı yaradan şəxsiyyət arasındakı münasibət isə o qədər ziddiyyətli, çoxşaxəlidir ki, onun araşdırılmasına illər və zəhmət tələb olunur.  Təbii ki, burada ayrı-ayrı ədəbi şəxsiyyətlərin fərdi taleyi fonunda yanaşmanın da əhəmiyyəti böyükdür.  
Çox ziddiyyətli mərhələlər keçmiş, təzadlı hadisələr yaşamış Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində ədəbi şəxsiyyətlərlə tarix arasında qarşılıqlı təsir və əks təsir məsələsi ilə bağlı bir çox maraqlı faktlar mövcuddur. Onları araşdırıb nəzərdən keçirərkən hər dəfə bəlli olur ki, ədəbi şəxsiyyətlər tarixi yazmaqdan və qələmə almaqdan başqa, həm də onun yaradılmasında əhəmiyyətli rol oynayıblar. Gizli və aşkar mübarizələr, inqilablar, üsyanlar, çevrilişlər, repressiyalar, müharibələr, qanlı döyüşlər... Hər bir millətin tarixində təkrar-təkrar baş vermiş bu hadisələrin içində - həm də ön cərgədə duranlar sırasında şairlər, yazıçılar, qələm sahibləri olub. Milləti oyadan, dərk etməyə vadar edən və əksər hallarda mücadilənin qurbanına çevrilən fikir adamlarıdır onlar... Bizim tariximizin yaradılmasında, ayrı-ayrı dönəmlərdə millətin yatmış beyninin oyadılmasında Əhməd Cavad, Mikayıl Müşfiq, Hüseyn Cavid, Almas İldırım, Xəlil Rza Ulutürk... və daha nə qədər adlarını sadalaya biləcəyimiz şairlərin əməyi olub... Bəzən tarixi çəkişmələrdə onların oynadığı rol və apardığı mübarizə zaman-zaman məqsədli şəkildə tarixdən silinib də. Amma əvəzində yaddaşlarda yaşayıb. Qorxu ilə, gizlədilə-gizlədilə olsa da qorunub və nəhayət, Tarix Kitabında öz layiqli yerini tutub.
Zaman göstərir ki, sözlə mübarizə - fikirdə, düşüncədə inqilaba çağırış həmişə iki yolla aparılıb. Kimi aşkar çağırışı, kimi gizli və sətiraltı oyanışı üstün tutub. Amma hər iki halda risq və təhlükənin reallığı aydın idi. 
Son dövr tariximizin dil, azadlıq, düşüncə müstəqilliyi kimi dərdlərini mübarizə şerinin bəzən gizli qatlarına, bəzən isə daha üzdə olan mənalarına hopduran Bəxtiyar Vahabzadə yaradıcılığı da bir vaxtlar eyni təhlükə ilə üz-üzə durub.  
Azadlıq çağırışları “Azadlıq” meydanında eşidildiyi dövrdən çox-çox əvvəllər başlamışdı bu fəaliyyət və bu təhlükə... Həqiqətlərin deyilişi, torpaq və ikiyə bölünən xalq dərdinin üsyanı, özü əsir olub sərvəti talanan millətin etiraz səsi... və daha nələr... Əslində, həqiqətlərin yalan, yalanların isə həqiqət donu geyindiyi o dövrdə işlədilən hər cəsarətli ifadə, deyilən hər risqli fikir gözlənilməz və dəhşətli səslənirdi. Çünki o dövr sovet ideologiyasının inam və sədaqət izlərinin beyinlərdə yaşadığı, asanlıqla silinməsi mümkün olmadığı bir zaman idi... 
«Gülüstan», «Yollar - oğullar», «Ağlar güləyən». «Mərziyyə», «Ana dili», «Dan yeri», «Anamın kitabı», «Riyakar» əsərləri anlaşılmaz bir qorxu ilə bərabər  yeni tapılmış həqiqətin, illərlə hardasa basdırılmış, indi isə təsadüfən üzə çıxan reallığın sevincini, təəssüfünü və qeyri-müəyyən anlaşılmazlığını gətirirdi.  

Nifrət də, sevgi də, qara da, ağ da
İşıq da, zülmət də göz içindədir...
Yaxşı da, yaman da, dost  da, düşmən də
Sənin öz içində, öz içindədir...

Davamı...

ƏDƏBİ PORTRETLƏR | Şərhlər(1)
Baxış sayı: 59
Açar sözler:
Bookmark and Share

QADINI İBLİSƏ BƏNZƏDƏN ŞAİR

Yazar: cabbarlinergiz @ İyul 3, 2008 12:59

Bu şairin misralarında öz siması görünür. Məncə, bu həqiqəti təkrarlamağa ehtiyac yoxdur. Söhbət Rüstəm Behrudidən gedir. Onun adı çəkiləndə «Salam, dar ağacı», «İblis mələkdən gözəldir» kimi şamançılıqla, Tanrıya etirazla bağlı şerləri yada düşür. Lakin başqalarından fərqli olaraq, bu şairin yaradıcılığı haqqında ümumi fikrə gəlmək çətindir. Məsələn, onun şerlərinin ölüm, Cənnət-Cəhənnəm, İblis-Mələk davasından bəhs etdiyini demək olar. Amma bu fikrin bütün yaradıcılıqdakı sabitliyindən və münasibətin davamlılığından danışmaq mümkün deyil. Çünki onun yaradıcılığı boyu etirazların dalğası dəyişib - gah qalxıb, gah enib... Bir misalla izah edək. Yaradıcılığının ilk dövrlərində Tanrıya etiraz edən, onun yoxluğu iddiasında olan şair bir müddət sonra özünü Tanrı sayır.Amma bu münasibət də davamlı olmur. Çünki Tanrılıq idiasından sonra Tanrıya asi olan şairin peşmanlıq duyğusu gəlir...

Belə faktlar Rüstəm Behrudi yaradıcılığında çoxdur.

Davamı...

ƏDƏBİ PORTRETLƏR | Şərhlər(2)
Baxış sayı: 183
Açar sözler:
Bookmark and Share

YADDAŞ LENTİ VƏ SİLİNMƏYƏN KADR

Yazar: cabbarlinergiz @ İyun 10, 2008 11:19

Yaşanan ömür nə qədər uzun və dəyərli, nə qədər zəngin və təəssüratlı olursa-olsun, insanın bütün həyatı - xoşbəxt və bədbəxt, kədərli və sevincli anları ilə bərabər - yaddaş lentində qorunub saxlanan ayrı-ayrı dondurulmuş kadrlardan ibarətdir. Vəssalam. Ömrünün hansısa ilində, ayında, günündə, hansısa bir səbəb üzündənsə  yaşanan, geridə buraxılan illərə nəzər salmaq istəsən və yaddaşını qurdalasan dəhşətli bir ağrı yaşamalı olacaqsan. Çünki görəcəksən ki, bəzən bir ilin, bəzən beş ilin, bəzən də daha artıq illərin haralara getdiyini, onlardan qalan izlərin haralara yazıldığını bilmirsən... Bu anda, bu məqamda sənin nəyisə xatırlamaq istəyin boşluqla, heçliklə üz-üzə duracaq... Özünü bir az yora da bilərsən... Amma nəticəsiz! Çünki itirildiyinin fərqinə belə varmadığın irili-xırdalı həmin zaman kəsikləri tapılmayacaq. Sanki heç olmayıblar da... Əvəzində isə kəşf edəcəksən ki, yaddaşında yalnız konkret hadisələri və ya konkret bir günü əks etdirən kadrlar donub qalıb. Ən dəhşətlisi də odur ki, onların qorunub saxlanması mütləq hansısa əhəmiyyətli - kədərlimi, sevinclimi və ya elə sadəcə, dəyərlimi bir hadisə ilə əlaqəlidir. Yəni hisslər olmasaydı, onlar da qorunub saxlanmazdı...
Bəlkə elə həyatın gözəlliyi bundadır?!. Amma hətta belə olsaydı da,  bu təəssürat insanı vahiməyə gətirir. Sanki yaddaşımız bizimlə - sahibi ilə məsləhətləşmədən mənasız bildiyi, dəyərsiz saydığı və ya özünə yük hesab etdiyi günlərimizi, illərimizi - daha doğrusu, onlar haqqında informasiyanı  avtomatik bir qanunauyğunluqla acımadan  kənara tullayıb...  İstəsək də onları tapa və bərpa edə bilmərik...
Elə düşünməyin ki, filosofluq damarım tutub. Yox... Sadəcə,  universitet illərini yada salmaq istəyəndə, birdən-birə bəzi müəllimlərimin adını belə unutduğumun fərqinə  vardım. Utandım və bu utanc hissi məni daha nələrisə  xatırlamağa vadar etdi... Amma yuxarıdakı nəticəni çıxarandan sonra bir qədər sakitləşdim. Çünki unudulan təkcə onlar deyildi. Altı ilin tarixçəsində konkret olaraq bir neçə müəllim - rəhmətlik Şahməddin Xəlilov - özünün dərs demək və bilik öyrətmək istəyi və enerjisi ilə dərs vaxtı az qala «qabığını  dəlib kənara çıxdığı üçün», Bəxtiyar müəllim - Sabirin və Mirzə Cəlilin ironiyasını bütün hərəkətlərində və təbəssümündə gəzdirdiyi üçün, bir də İslam müəllim - tələbələrlə dostyana münasibət qurmağı bacardığı üçün yaddaşımda dipdiri idilər. Daha bir müəllimim haqqında da danışa bilərəm. Daha doğrusu, danışacağam. O, bütün tələbələrinin yaddaş lentində tədris etdiyi Çingiz Aytmatovun yaradıcılığına oyatdığı maraqla ilişib qala bildi. Bəzən hamımız təəccüblənirdik ki, necə olur şıltaq və ipə-sapa yatmayan qızlarımız o vaxt sadəcə adını eşitdiyi qırğız yazıçısının bütün əsərlərini tapır və əldən-ələ ötürərək oxuyur?!. O vadar etmirdi. Heç  adət etdiyimiz «qiymət almayacaqsınız!» hədəsi də yox idi... Amma oxuyurduq...


Davamı...

ƏDƏBİ PORTRETLƏR | Şərhlər(2)
Baxış sayı: 144
Açar sözler:
Bookmark and Share

ŞEİRLƏRİ RUHU KİMİ GƏZƏN TOFİQ ABDİN

Yazar: cabbarlinergiz @ İyun 9, 2008 13:29


İfadə etmək istədiyinlə ifadə etdiyin arasında fərqin mövcudluğu yaradıcı insanı həmişə sarsıdır. Hətta bu sarsıntı yazıçının dazilində dəhşətli bir kinin , qəzəbin yaranmasına da səbəb ola bilər.. Bu, insanın öz ilhamına, həmin anda, həmin məqamda tuta bilmədiyi kosmik enerciyə və ya Tanrının bəndəsinə müvəqqəti olaraq borc verdiyi yaradıcılıq qüdrətinə (adlandırmalar fərqli olsa da, məğz eynidir), deməli, həm də Tanrıya ünvanladığı etiraza, üsyan çevrilir. Çünki demək istədiyinlə dediyinin arasında fərqin verdiyi acı insanın özünə xəyanətinin verdiyi acı qədər ağır, dəhşətlidi. Bir sözlə, demək istədiyini deyə bilməmək yaradıcı insanın faciəsidi…
Amma bundan daha artıq olan bir faciə var - demək və anlatmaq istədiklərinin dərk olunmaması və ya yetərincə anlaşılmaması… Bunun yaratdığı gərginlik daha böyük… məncə, bu ağrını. Bu acını hər bir yaradıcı şəxs həyatında heç olmasa, bir neçə dəfə hiss edir.
«Məni niyə anlamırlar?» sualı «vacib deyil anlasınlar, özüm üçün yazıram» cavabının qarşısında belə, öz məyusluğunu və acizliyini gizlədə bilməz… Dərk edilməmək (istər yaradıcılıq mənasında, istərsə də gerçəklikdə) böyük Dərddir… Demək istədiyini doğru ifadə edə bilməməkdən daha böyük dərd… Çünki demək istədiyinlə dediyin arasındakı uçurumu, lağımı, boşluğu (bunun böyüklüyü və dərinliyi artıq istedad və zəhmət məsələsidir) nə zamansa keçə bilərsən… Nə zamansa dediklərini demək istədiyin mərtəbəyə çatdıra bilərsən… Bu, mümkündür. Digər uçurumu keçmək isə… Bəlkə də mümkün olacaq… Amma bu, müəyyən vaxt, müəyyən zamandan sonra səni anlasalar da, İtirlmiş dərk məqamını heç nə qaytarmayacaq… Dərka olunduğunun sevincini yaşamaq həsrətiylə gözləyən bir ürək üçün bu, artıq mənasız və əhəmiyyətsiz reallığa çevriləcək. Halbuki bir vaxtlar «olum məsələsi» qədər əhəmiyyətli idi…


Davamı...

ƏDƏBİ PORTRETLƏR | Şərhlər(1)
Baxış sayı: 124
Açar sözler:
Bookmark and Share


  Yazılar cəmi: 6    Sonrakı səhifə »